Jæja góðir hálsar þá er komið að því,
vona bara að ég móðgi engann. En ef svo er þá biðst ég bara
fyrirfram fyrirgefningar.
Ein er setning sem fer agalega í taugarnar á mér, og
kemur hún eingöngu frá fólki sem býr í þéttbýlinu. Eiginlega fer
hún orðið svo í taugarnar á mér að það jaðrar við yfirsuðu í reiði
þegar ég heyri hana. Þessi setning finnst mér lýsa innri manni
þeirra sem nota hana. Þessi setning framleiðir svo mikla þrjósku
innra með mér, að í hvert skiptið sem ég heyri hana þá verð ég svo
ákveðin í því að sama hvað á eftir að dynja á mér í lífinu, þá kem
ég ALDREI til með að flytja í þéttbýlið. En ef ég hreinlega neyðist
til þess vegna heilsufarslegra ástæðna eða einhverra annarra
óhjákvæmilegra aðstæðna, þá mun ég velja mér svo lítið þéttbýli að
það varla teljist til þéttbýlis.
En þessi fræga setning er
yfirleitt notuð þegar rætt er um það að dreifbýlisbúar eigi að
sitja við sama borð og þéttbýlisbúar í sambandi við þjónustu og
öðru því tengdu. Þessi setning hljómar einhvernveginn svona en er
þó til í ýmsum útfærslum “Já
en þið verðið bara að gera ykkur grein fyrir því að þið kusuð að
búa í dreifbýlinu” Þetta er s.s. afsökunin
sem allt of margir þéttbýlisbúar nota til að gera okkur
dreifbýlisbullunum grein fyrir því að við getum ekki setið við sama
borð og þau hin sem búa greinilega í nafla alheimsins, þ.e.
þéttbýlinu. Ég spyr bara “Kusuð þið þá sem búið í þéttbýlinu ekki
að búa þar, eða voruð þið kannski þvinguð til þess ? “ Fyrir mér er
þetta mjög einfalt. Hér á Íslandi búa nú flestir við þann kost að
geta valið um það hvar þeir búa, og í mjög mörgum tilfellum er það
nú svo, að það eru dreifbýlisbúarnir sem þá helst “neyðast” til að
flytja í þéttbýlið, vegna skorts á atvinnutækifærum í þeirra
heimabyggð.
Persónulega finnst mér
þetta ekkert annað en fordómar. Og eins og svo margir vita að þá er
uppspretta fordóma ekkert annað en fáfræði og hræðsla við eitthvað
sem við þekkjum ekki. Öll erum við þó haldin einhverskonar
fordómum, en misjafnt er hvernig við kjósum að taka á
þeim.
Er þetta ekki allt
spurning um virðingu. Ég persónulega ber mikla virðingu fyrir
þéttbýlinu, þó minnst fyrir höfuðborginni þar sem mér finnst allt
of mikið snúast um að það sé aðalstaðurinn, af því að þar er allt
sem hugurinn girnist. Ég persónulega myndi aldrei vilja ala börnin
mín upp á höfuðborgarsvæðinu einfaldlega vegna minna eigin ástæðna.
Þeir sem kjósa að gera það, gera það þá líklega vegna sinna
ástæðna, sem mér ber að virða að öllu leyti. Svo getur fólk kvabbað
og þrasað um það sín á milli á hvorum staðnum sé best að búa á.
Niðurstaðan er samt alltaf sú sama. Þar sem þú kýst að búa, villt
búa, getur búið og ert ánægður þar sem þú býrð, þar er nafli
alheimsins fyrir þér. Það eru í raun forréttindi að geta búið
nákvæmlega þar sem þig langar til að búa. Ég veit um fullt af fólki
sem langar að búa í dreifbýli, en hefur því miður ekki kost á því,
vegna ýmissa aðstæðna, yfirleitt bágborinna atvinnutækifæra á
staðnum. Aftur á móti er þetta yfirleitt ekki vandamál fyrir þá sem
langar að flytja úr dreifbýlinu yfir í þéttbýlið, svo framarlega
sem þeir eiga ekki húsnæði, sem þá oft reynist ómögulegt að selja
vegna þess að húsin eru nánast verðlaus. Engin leið er að selja
vegna lítillar vinnu á staðnum sem veldur því að enginn hefur áhuga
á að flytja þangað.
Kostir og gallar eru
allstaðar, hvar sem þú býrð. Og í hvert skipti sem ég heyri þessa
setningu finnst mér eins og það sé verið að segja við mig “Af því
að þú kaust að yfirgefa þéttbýlið, þá verður þú að gera þér grein
fyrir því að þú varst að yfirgefa siðmenninguna og þar með allan
þann rétt sem henni fylgir. ”Ég sætti mig við ýmislegt sem fylgir
því að búa í dreifbýlinu. Ég þarf að keyra lengri vegalengdir til
að sækja alla þá þjónustu sem ég á rétt á, og mér finnst það líka
allt í lagi því það er eðlilegt. Ég sætti mig við það að þurfa að
keyra börnin mín u.þ.b. 45 km (fram og til baka) til að koma þeim í
leikskólann, og ég sætti mig líka við að barnið mitt sem er í
grunnskóla þarf að sitja í skólarútunni sömu u.þ.b. 45 km leiðina 5
daga vikunnar allan veturinn. Ég sætti mig við að ég get ekki
stokkið út í sjoppu eða búð hvenær sem mér dettur í hug, ég fer í
þéttbýlið og versla þar inn fyrir u.þ.b. viku í senn. Ég sætti mig
við að hér sé ekki sundlaug í næsta nágrenni, þar sem börnin mín og
ég getum hoppað í þegar okkur langar til. Ég sætti mig við að þurfa
keyra um eða yfir 100 km fram og til baka ef einhver úr
fjölskyldunni þarf að leita til læknis. Ég gæti talið upp margt
fleira sem ég sætti mig við og er bara hæstánægð með, því þetta er
partur af því að búa í dreifbýli.
En svo er aftur á móti annað
sem ég get ekki sætt mig við. T.d. sætti ég mig ekki við að þurfa
að keyra á ömurlegum moldar- og malarvegum, og hef þá jafnframt á
tilfinningunni að ég hafi farið um nokkra tugi ára aftur í tímann
um leið og ég yfirgaf þéttbýlið. Nú er ég ekki að kvarta yfir
veginum við mínar bæjardyr, en það þarf ekki að leita langt austur
fyrir mig til að finna hálfgerða fornaldarstíga sem eiga að heita
þjóðvegir. Meira að segja hringvegurinn er ekki enn kominn inn í
nútímann, en svo dettur mönnum í hug að ætla að fara malbika veg
yfir hálendið. Er ekki eðlilegra að geyma hálendið og reyna að
klára aðalvegi landsins þannig að okkur sé sómi af. Það býr ekki
fólk upp á miðju hálendi. Það er oft eins og fólkið í dreifbýlinu
skipti minna máli en þeir sem búa í þéttbýlinu. Svo eru t.d.
leikskólamálin. Mér finnst það t.d. algerlega óviðunandi að
leikskóla barnanna minna sé lokað um leið og grunnskólanum lýkur
sem er í kringum 20. maí, og opnar ekki fyrr en seint í ágúst,
þegar grunnskólinn byrjar sitt vetrarstarf, af því þar er rekin
ferðaþjónusta í húsnæðinu yfir sumarið. Mér finnst ég órekjanlega
eiga sama rétt og aðrir í leikskólamálum. Nú er ég ekki að skella
allri skuld á nýja sveitarfélagið mitt. Ég hef átt gott samstarf
við fólk þar og vona að það haldi áfram. Þetta vandamál var til
staðar áður en sameining sveitarfélaganna átti sér stað. En aftur á
móti finnst mér sveitarfélgið mitt bera ábyrgð á því að börnin mín
njóti sama réttar og önnur börn í þéttbýlinu. Hér hjá mér og í
næstu sveit búa fleiri en eitt og fleiri en tvö börn á
leikskólaaldri. Þau eru ef satt skal segja þó nokkuð mörg, þannig
að mínu mati á þjónustan vel rétt á sér, og ætti að vera á
forgangslista sveitarfélagsins, að greiða úr og lagfæra þau mál
fyrir næsta sumar.
Ég vona svo
sannarlega að sveitarfélagið líti ekki á okkur sem byrði sem það
neyðist til að bera á herðum sér. Ég reyndar trúi því alls ekki
fyrr en þá á reynir.
Framhaldsskólamálin
finnst mér sorgleg vægt tekið til orða. Ef börnin mín ætla sér í
framhaldsskóla, þá annaðhvort verða þau að fara inn á Akureyri,
Lauga, eða jafnvel enn lengra þar sem eru heimavistir. Eða að ég
sem foreldri verð að keyra barninu mínu á hverjum einasta degi inn
á Húsavík í framhaldsskólann þar, af því að þar virðist metnaðurinn
vera í svo miklu lágmarki og áhugaleysið algert, fyrir því að bjóða
upp á heimavist fyrir þau börn sem búa ekki á staðnum. Þetta finnst
mér vera skólanum til mikillar vansæmdar.
Ég gæti haldið áfram að
kvarta yfir einhverju öðru, og lengt þennan pistil minn enn meira,
en ég ætla að sleppa því. Því sannleikurinn er sá, að ég sé miklu
fleiri kosti en galla við að búa þar sem ég bý. Það segir mér að ég
bý á góðum stað þar sem ég get brosandi alið upp börnin mín við góð
skilyrði. Ég tel það gríðarleg forréttindi að geta búið og alið upp
börnin mín í sveit. Eiginlega finnst mér það ómetanlegt. Þegar þau
verða svo eldri, geta þau svo valið það sjálf hvað þau vilja gera.
Ef þau vilja halda áfram að búa í dreifbýlinu ætla ég svo
sannarlega að vona að skilyrðin til þess verði orðin betri en þau
eru núna, til þess að þau “neyðist” ekki til að flytja í þéttbýlið.
En ef þau kjósa það sjálf að flytja úr dreifbýlinu yfir í
þéttbýlið, einfaldlega af því þau vilja það frekar, þá mun ég virða
það af heilum hug. Þau hafa þá allavegana þá reynslu og þekkingu á
því hvað það er að eiga heima í dreifbýli.
Svo held ég að
þéttbýlisbúar myndu segja eitthvað ef engin þjónusta væri fyrir
utan bæjarmörkin hjá þeim. Engar búðir neinstaðar, engin salerni
nema þá kannski einhverjir ferðakamrar hér og þar við vegkantana.
Ef fólk ætlaði sér að fara í viku til ½ mánaðarfrí út á land í
sumarhúsið sitt á Vestfjörðum yrði það að eiga ansi stóran bíl til
umráða til þess að koma öllum matarbyrgðunum fyrir. Og þó svo að
nokkrir gallharðir friðarsinnar yrðu kannski ósammála mér, þá held
ég að landið yrði ansi fátæklegt og líflaust ef enginn byggi út á
landi.
En kannski hef ég rangt
fyrir mér. Kannski tækju öll kúabúin og fjárbúin sig vel út innan
um hestahúsahverfin í höfuðborginni, eða jafnvel inn við
Ingólfstorgið í 101. Það kæmist nú örugglega eitt miðlungs fjárbú
fyrir þar sem húsbruninn varð við Austurstræti fyrr í sumar. Svo
yrði afgirt nokkurra sjómílna svæði fyrir utan Reykjavíkurhöfn þar
sem öllum fiskeldisfyrirtækjum yrði safnað saman og gætu blómstrað
þar með frábæru útsýni yfir aðalmiðstöð menningarinnar á Íslandi.
Svo yrði öll ferðaþjónusta takmörkuð við 1. júní til 31. ágúst á
hverju ári, því allir rekstraraðilar og vinnukraftar þjónustunnar
ættu heima á sama stað og allir aðrir landsbúar. 3 mánaða
matarbyrgðum hótelanna yrðu fluttar með flugvélum sem myndu svo
fleygja þeim út í fallhlífum yfir hvern áfangastað fyrir sig. Svo
ég tali nú ekki um alla flugvelli á landinu. Það yrði gífurlegur
sparnaður í fluggeiranum ef öllum flugvöllum yrði lokað á landinu
nema í Reykjavík, og eingöngu yrði boðið upp á útsýnisflug yfir
landið, og einstaka flugvelli yrði haldið við í þeim eina tilgangi
að geta bjargað erlendum ævintýrasjúkum tjaldbúum í lífsháska, og
til að afferma erlenda ævintýrasjúka tjaldbúa sem eiga eftir að
lenda í lífsháska. Yrði það ekki paradís ef allir á landinu myndu
búa á einu og sama horninum á landinu ? Þá þyrfti ekki að eyða
svona ægilega miklum peningum í vegaframkvæmdir út á landi. Þá yrði
þetta bara eins og í gamla daga þar sem tók fólk 2 daga að komast
frá Rvk til Akureyrar eftir hlykkjóttum og holóttum malarvegum.
Ísland yrði gert að einum stórum þjóðgarði, fyrir utan vöggu
menningarinnar auðvitað, og boðið yrði í misjafnlega langar
safarígönguferðir um misjafnlega stór svæði á landinu, því ekki
mætti keyra þar um á vélknúnum ökutækjum nema eftir örfáum
sérmerktum vegum Það yrði sko æðislegt. Maður færi í
menningarfræðsluferðalag með fjölskyldunni sinni og gæti bent
hingað og þangað og sagt “Sjáið þið krakkar, þarna bjó einu sinni
fólk” Það yrði sko menning !!!
Er ekki málið bara það að
öll þörfnumst við hvors annars, á einn eða annan hátt. Ég er
afskaplega fegin að einhverjir vilja búa í þéttbýli, því ég held
það yrði ansi langsótt t.d. að reisa hátæknispítala annarstaðar en
í þéttbýli, allveg eins og það væri frekar langsótt að ætla að reka
stærðarinnar kúabú í miðbæ Reykjavíkur. En öll eigum við að eiga
jafnmikinn rétt, hvort sem við eigum að heita þorparar, borgarar,
bæjarar eða sveitarar.
Ég ber virðingu fyrir
öllum þeim sem velja sér samastað þar sem þeir vilja búa. En ég get
ekki borið virðingu fyrir þeirri staðreynd að margir eru orðnir
ansi blindir á að margir staðir á landinu eru gersamlega að
leggjast í eyði. Straumurinn rennur til höfuðborgarinnar, því þar á
víst framtíðin að vera. Mér finnst lítil framtíð í því að allir
safnist á einn og sama staðinn. Og ég segi við þá sem mestu ráða.
“Skammist ykkar. Skammist ykkar fyrir að flytja ekki meiri
fyrirtækjastarfsemi út á land, hér gætu mörg fyrirtækin blómstrað
ef bara einhver áhugi væri fyrir því að slíta naflastrenginn frá
höfuðborginni, og menn færu að opna augun á sér fyrir því að það er
líka til framtíð út á landi”. Það hreinlega verður að vera framtíð
út á landi.